Omgaan met pestgedrag op de werkvloer

Hey, ben je naar de kapper geweest?…..
 Ja dat klopt.
….. Ok, en wanneer gaat hij het afmaken?

Leuk geintje. Maar wat de collega die deze opmerking maakte niet wist is dat de betreffende collega die dag al meerdere “leuk bedoelde” opmerkingen had gekregen van verschillende collega’s, waaronder ook van zijn leidinggevende. Bij de een was het overduidelijk goedbedoelde humor met een knipoog. Maar vooral de opmerking van zijn leidinggevende was met een bepaalde vervelende ondertoon die hij niet helemaal kon plaatsen. Het was bovendien al de zoveelste cynische opmerking die hij maakte in korte tijd. Ook nog eens tijdens een meeting waar andere collega’s bij zaten. Het gaf hem het gevoel dat hij voor de zoveelste keer voor schut werd gezet voor de groep.

Pestgedrag in cijfers

Bij pesten denken we vaak aan kinderen op het schoolplein. Maar het is een veel breder maatschappelijk probleem. Maar liefst 27% van de Nederlandse werknemers heeft met enige regelmaat te maken met pestgedrag op de werkvloer (bron: CNV). Besef dus dat er bij een middelgroot bedrijf met 100 FTE er 27 collega’s rondlopen die te maken krijgen met ongewenst gedrag van collega’s of leidinggevenden. Laat staan als het een bedrijf betreft met een giftige bedrijfscultuur, met gebrek aan onderling vertrouwen en een leiding die het verkeerde voorbeeld geeft op het gebied van gewenste omgangsnormen. In 16% van de gevallen wordt pestgedrag veroorzaakt door een leidinggevende.

Wat een watjes zeg

Stellen we ons tegenwoordig teveel aan? Mag er dan niks meer worden gezegd zonder dat iemand meteen boos of beledigd is? Zijn we te soft geworden?

Wie de nieuwsmedia volgt en leest over incidenten met pestgedrag en angstcultuur zou mogelijk kunnen denken dat we tegenwoordig te snel veroordelen en inderdaad ‘te soft’ zijn geworden. Maar in de loop der jaren zijn er wezenlijke verschillen ontstaan in onze professionele omgangsvormen op de werkvloer ten opzicht van vroeger. Zo is de prestatiedruk toegenomen. Er is tegenwoordig geen afdeling meer die niet werkt met KPI’s of persoonlijke groeidoelstellingen. Maar ook communiceren we intensiever en via meer verschillende kanalen. Je werkt dus steeds minder anoniem binnen een organisatie. Er zijn veel meer collega’s die iets vinden over jou en/of je werkzaamheden. Tel daarbij op dat communiceren via een appje of mail ervoor zorgt dat grenzen sneller worden overschreden, maar vaak ook zorgt voor onbedoelde misverstanden omdat non-verbaal en intonatie ontbreken (Lees erover in mijn andere blog over het effect van non-verbale communicatie).

De nadelige gevolgen van pesten op de werkvloer

De impact van ongewenst gedrag op de werkvloer is niet alleen voelbaar voor de personen die het overkomt maar heeft ook gevolgen voor de gehele organisatie. Zo kan de financiële impact van pestgerag oplopen tot enkele tienduizenden euro’s per medewerker per jaar. Uit Canadees onderzoek blijkt dat wanneer 10% van de medewerkers van een groot bedrijf (1000 FTE) pestgedrag ervaart dit een jaarlijkse kostenpost van € 3.800.000 geeft. Pakken we het Nederlandse gemiddelde van 27% erbij dan lopen deze kosten op tot maar liefst € 10.260.000 per jaar.

Deze kosten bestaan onder andere uit derving door verhoogd ziekteverzuim, lagere productiviteit, juridische kosten en imagoschade. Maar laten we blijven beseffen dat het vooral voor de medewerkers zelf het meest nadelig is.

(Zelf)Vertrouwen is de sleutel!

In mijn agressiepreventietrainingen leer ik werknemers hoe ze om moeten gaan met grensoverschrijdend gedrag van gasten, klanten, bezoekers, publiek, cliënten of bewoners (afhankelijk van de doelgroep). Maar ik besteed ook altijd een gedeelte aan onderlinge samenwerking en ongewenst gedrag van collega’s. Daarbij staat eigen gedrag en handelen altijd centraal. Wat kan je nu zelf anders of beter doen om jezelf sterker te verweren tegen ongewenst gedrag? Het is daarbij enorm belangrijk om niet de zelfbeheersing te verliezen. De pester is jou metaforisch met een stokje aan het porren. Geef dan vooral niet die reactie die de pester hiermee voor ogen heeft, dus in de vorm van angst of boosheid. De pester maakt het persoonlijk. Trap dan niet in de valkuil door het zelf ook persoonlijk richting de pester te maken. Benoem concreet het ongewenste gedrag en het effect wat het op je heeft, zonder waardeoordeel. Begrens het gedrag door vervolgens duidelijk en concreet aan te geven wat je van de pester verwacht. Bij een lichte confrontatie vragen om medewerking: ‘Wil je daar in het vervolg rekening mee houden?’. Bij een zwaardere confrontatie een limiet stellen: ‘Ik wil dat je stop met…..’. Dit zal voor sommige onwennig aanvoelen of zelfs spannend zijn. Maar door dit bij jezelf te ontwikkelen neemt zelfvertrouwen toe en zul je merken dat je beter in staat bent om je grenzen aan te geven.

Voor leiderschapstrainingen die ik geef aan leidinggevenden m.b.t. teamontwikkeling gebruik ik veel inzichten van de theorieën van Patrick Lencioni. Het belangrijkste fundament van een goed functionerend team is vertrouwen. Bij een gebrek aan onderling vertrouwen zullen de prestaties afnemen en neemt de kans op onderling pestgedrag toe. Als medewerkers niet de veilige werkomgeving ervaren waarin ze zaken probleemloos naar elkaar kunnen uitspreken zal het roddelen toenemen en worden onbedoelde allianties gevormd. Met treitergedrag als gevolg. Als teamleider of manager zal je er veel aan moeten doen om vertrouwen een van je topprioriteiten te maken. Dan ben ik ervan overtuigd dat niet alleen prestaties toenemen maar ook pestgedrag afneemt. Zonder dat je hiervoor constant als politieagent of bemiddelaar moet optreden.

Tips voor werknemers die pestgedrag ervaren

• Herken en erken signalen die wijzen op pestgedrag;
• Bij negeren of weglachen zal het pestgedrag doorgaan of zelfs erger worden;
• Geef niet de reactie die de pester juist wil zien (bijv. angst, boosheid);
• Benoem concreet het ongewenste gedrag en het effect wat het op je heeft;
• Wijs het gedrag af en niet de persoon;
• Begrens concreet: ‘Ik wil dat je stopt met….’ ( I.p.v.: ‘Doe eens normaal joh’);
• Durf ook kritisch naar je eigen gedrag te kijken;
• Werkt het direct aanspreken niet, wend je dan tot leidinggevende of vertrouwenspersoon.

Tips voor leidinggevenden

• Herken en erken signalen die wijzen op pestgedrag;
• Jouw eigen gedrag en wijze van communiceren zet de toon bij de mensen die je aanstuurt;
• Het belangrijkste fundament van je team is onderling vertrouwen;
• Neem ieder signaal serieus, maar laat collega’s het in eerste instantie zelf onderling oplossen. Biedt daarin wel de benodigde ondersteuning, vooral door het creëren van onderling vertrouwen (zie voorgaande punt);
• Zorg voor een pestprotocol;
• Zorg voor een vertrouwenspersoon, bij voorkeur met een secundair extern-vertrouwenspersoon.

Ook geïnteresseerd in een training ‘Omgaan met Agressie & Persoonlijke Veiligheid’, ‘Teamontwikkeling’ of ‘DISC’ voor jouw medewerkers? Neem gerust contact met mij op voor een vrijblijvend oriënterend gesprek!